Hoe werkt een dwarsfluit?

De lipplaat is het dunne, platte stuk materiaal dat bijna aan het uiteinde op het kopstuk is bevestigd en waarop de speler de onderlip plaatst. Wanneer er op de juiste manier lucht door het mondgat geblazen wordt veroorzaakt dit door luchtsplitsing trillingen in de lucht binnenin de fluit, wat resulteert in geluid/toon. De vorm en het materiaal van de lipplaat beïnvloeden de klankkwaliteit en het speelgemak van de fluit.

Het kopstuk wordt afgesloten met een (stem)kurk. Bovenop de kurk wordt de kroon geschroefd. Deze is het zichtbare uiteinde van het kopstuk. De kurk zit dus in de buis. De positie van de kurk is belangrijk vanwege de intonatie en stemming van de fluit. De kroon kan ook van verschillende metalen gemaakt worden.

Het grootste deel fluiten heeft getrokken toongaten: ze worden uit de buis 'getrokken' en er dus niet apart op gesoldeerd. Deze toongaten zijn dan ook iets dunner. Alle beginnersfluiten en step-up modellen hebben getrokken toongaten. Je herkent ze eenvoudig door de iets dikkere rand aan de bovenkant van het toongat. Ben je een gevorderde speler of professional, dan kun je kiezen uit getrokken of gesoldeerde toongaten. Het is een kwestie van proberen en testen om uit te vinden wat het beste bij je past.

Gesoldeerde toongaten worden afzonderlijk gemaakt en op zijn plaats gesoldeerd. Omdat gesoldeerde toongaten dikker zijn dan getrokken toongaten het gewicht van de fluit toeneemt. Spelers die op zoek zijn naar een iets donkerder geluid en meer weerstand kiezen vaak voor een gesoldeerd toongatmodel. Vanwege de aanzienlijke tijd die nodig is om elk toongat met de hand te solderen, zijn gesoldeerde toongatmodellen duurder. Meestal komt men dan al bij de fluiten voor (zeer) gevorderde of professionele spelers uit.

Dit betekent dat, waar de toongaten de buis raken, ze zijn afgeschuind om de lucht door het instrument te laten stromen met minder weerstand en een duidelijkere toon. Het kan ook een nauwkeurigere stemming veroorzaken.

De kleppen dekken de toongaten af. Door het afdekken van meer toongaten wordt de toon lager. Kleppen worden met een arm bevestigd aan een as die dan weer vastzitten met posts aan de buis van de fluit.

Bij het uitzoeken van een fluit is een van de eerste keuzes die je hebt de keuze tussen open of gesloten kleppen. Bij open kleppen zijn vijf kleppen in het midden opengemaakt: twee kleppen voor de linkerhand en drie voor de rechterhand. Dat betekent dat je de klep met je vingertop goed moet afsluiten, anders zal de toon niet aanspreken. Het grote voordeel is dat je je vingers dus veel preciezer op de kleppen plaatst, wat de techniek bevordert. Daarnaast klinken fluiten met open kleppen ook ‘opener’ en hebben ze minder weerstand. De respons van open kleppen is vaak nog wat nauwkeuriger en soepeler dan dichte kleppen.

Het voordeel van gesloten kleppen is dat dit soort fluiten in het begin iets gemakkelijker te bespelen is, zeker als kinderen nog wat kleinere vingers hebben. Voor een fluit met open toongaten zijn echter dopjes te krijgen waarmee je deze kleppen kunt afsluiten. Veel fluitbouwers bieden tegenwoordig - ook voor de beginnende fluitist - fluiten met open kleppen aan.

De kleppen dekken de toongaten af met polsters. Deze zitten onder de klep en zijn meestal gemaakt van vilt, waarover een dun vlies zit. Voor gesoldeerde toongaten zijn andere (dunnere) polsters nodig dan voor getrokken toongaten, omdat deze een dunne rand hebben in tegenstelling tot getrokken toongaten.

De meeste standaardmechanismen gebruiken kleine pinnen om kleppen aan de assen te bevestigen, wat een toegangspunt kan zijn voor vocht in het mechanisme. Dit kan corrosie veroorzaken. Een pinless mechanisme vermindert de hoeveelheid vocht die het mechanisme kunnen binnendringen aanzienlijk, waardoor corrosie en vastzittende kleppen vrijwel niet meer voorkomt. Steeds meer merken gaan over naar dit mechanisme.

Veel handgemaakte fluiten voor gevorderde spelers zijn tegenwoordig verkrijgbaar met een cis-trillerklep. Dit is een extra klep die links naast de klep voor de wijsvinger van de rechterhand zit. Een cis-triller maakt een aantal trillers eenvoudiger (bijvoorbeeld c-cis en g3-a3), maar heeft meer voordelen in intonatie en techniek.

Kleppen en trillers

Dwarsfluiten zijn verkrijgbaar met een C- of B-voet. Met de C-voet is de lage C de laagste noot die je kunt spelen op je dwarsfluit. Met een B-voetstuk vergroot je het bereik van de fluit tot de B. Dit is handig voor veel orkestmuziek en solostukken. Vanwege de extra lengte van het B-voetstuk is er ook iets meer materiaal dat kan gaan resoneren. Dat resulteert in een vollere toon. Daarnaast heeft een B-voet een positief effect op de intonatie van de fluit.

Net zoals de open kleppen worden beginnersfluiten steeds vaker aangeboden met C- of B-voet. In de prijs maakt dat, vergeleken met jaren geleden, bijna geen verschil meer. In de afbeelding zie je boven een B-voet en daaronder een C-voet

Onmiddellijk voorafgaand aan de ontwikkeling van het Boehm-systeem werden fluiten meestal gemaakt van hout, met een inverse conische boring, acht toongaten die klein van formaat waren, en dus gemakkelijk bedekt konden worden met de vingertoppen.

Het werk van Boehm was geïnspireerd door een fluit van solist Charles Nicholson. Dit instrument met grote gaten had een hoger volume dan andere fluiten.

Naast grote gaten voorzag Boehm zijn fluit van "full venting", wat betekent dat alle kleppen open staan. Verder wilde Boehm toongaten plaatsen op akoestisch optimale punten op de body van het instrument, in plaats van plekken die makkelijk door de vingers van de speler worden afgedekt.

Om dit te bereiken, ontwierp Boehm een systeem waarbij de kleppen op een as waren gemonteerd en verbonden waren met ringen rondom andere toongaten. Hierdoor zorgde het sluiten van één toongat met een vinger er automatisch voor dat een tweede klep op een ander toongat ook werd gesloten.

Boehm ontdekte later dat een groter luchtvolume een sterkere en meer gedefinieerde toon produceert. Op dat moment besloot hij de conische boring door een cilindrische boring te vervangen. Hierbij ontdekte hij dat een optimale toon wordt geproduceerd wanneer de toongaten te groot waren om door de vingertoppen te worden bedekt. Daarom ontwikkelde hij een systeem van kleppen om de gaten te bedekken. Deze nieuwe fluiten waren aanvankelijk gemaakt van zilver, hoewel Boehm later houten versies produceerde.

De cilindrische Boehm-fluit werd geïntroduceerd in 1847, waarbij het instrument in de tweede helft van de 19e eeuw geleidelijk  universeel werd aangenomen door professionele en amateurspelers in Europa en de rest van de wereld.

De Brögger Mekanik is een speciaal mechanisme ontworpen door Johan Brögger, een Deense fluitmaker. Het vervangt de traditionele pinnen die normaal in fluiten worden gebruikt.

De Brögger Mekanik gebruikt een systeem van bruggen en volledige achterverbindingen in plaats van traditionele pinnen. Dit maakt het mechanisme soepeler, stiller en vermindert slijtage, omdat er minder wrijving is tussen de bewegende delen.

Kortom: dit systeem zorgt voor een nauwkeurigere en duurzamere fluit die fijner speelt en minder onderhoud nodig heeft.