Gaby Pas-Van Riet

Adem als beginpunt
In 1959 werd Gaby geboren in Essen, België. Toen ze op achtjarige leeftijd de fluit in handen kreeg, vond ze haar instrument én haar taal: adem die klank wordt. Op haar veertiende ontving ze een beurs van de Belgische staat om te studeren aan de Hochschule für Musik in Keulen bij Wilhelm Schwegler, solofluitist van het WDR-orkest. “Toen ik veertien was, voelde ik me klein, maar ook uitverkoren,” zegt ze daarover.

Later vervolgde ze haar studies bij Peter-Lukas Graf in Basel. Beide opleidingen rondde ze af met solodiploma’s met onderscheiding. Toch voelde dat niet als afronding, maar als startpunt: “Alles wat ik leerde opende nieuwe wegen, nieuwe klankwerelden.”

De wereld als orkest            
Tussen 1978 en 1983 was Gaby solofluitiste van het Jeugdorkest van de Europese Gemeenschap, een periode die haar muzikale blik voorgoed verbreedde. “Bij het Europees Orkest werkten we onder andere met von Karajan en Abbado. Je leert luisteren, reageren, ademen met een orkest.”

In die jaren ontdekte ze hoe haar eigen klank deel werd van het geheel. Ze leerde haar adem, timing en frasering afstemmen op de gezamenlijke puls van tientallen musici, een ervaring die haar later op de grootste podia ter wereld zou dragen.

Haar gastoptredens bij onder meer het Berliner Philharmoniker, het New York Philharmonic en het Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks en het Bayreuther Festspielorchester bevestigden haar internationale reputatie. Ze herinnert zich één moment bijzonder helder: “Ik weet nog hoe ik als jonge fluitiste werd opgeroepen om te spelen met Berliner Philharmoniker. Alles viel samen: zaal, akoestiek, musici. Het voelde als thuiskomen op het hoogste niveau.”

Naast haar gastoptredens bij internationale toporkesten bouwde Gaby een lange en stabiele carrière op in Stuttgart. Ze was maar liefst 33 jaar lang solofluitiste van het SWR Symphonieorchester Stuttgart.

Lesgeven als een tweede ademhaling
Gaby begon vroeg met lesgeven. Vanaf 1996 doceerde ze aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen en later aan de Hochschule für Musik Saar in Saarbrücken. Daarnaast reisde ze de wereld rond voor masterclasses, Flutynars en concoursjury’s.

Haar studenten prijzen haar om meer dan techniek alleen: ze leert hen muzikaliteit, mentaliteit en menselijkheid. “Ze zag niet alleen de fluitist in mij, maar ook de mens daarachter,” vertelt een oud-leerling.

Tijdens haar lessen maakte ze zichtbaar hoe adem, lichaam en techniek één systeem vormen. “Ik gebruik mijn ademhaling als demonstratiemodel – je kan bijna voelen hoe de frequentie wordt gevormd,” zei ze ooit in een Flutynar. Voor haar is techniek geen doel, maar het fundament waarop expressie rust.

De diepe impact van haar onderricht blijkt uit talloze verhalen. Angela Stone, die een jaar als au pair bij het gezin woonde, vertelt:
“Toen ik in september aankwam, had ik geen idee hoe ik een consistente Mozart moest spelen of hoe ik me op orkestaudities moest voorbereiden. Tegen de lente won ik mijn eerste auditie. Maar het ging niet alleen om fluit. Ik leerde genieten, lachen, omgaan met moeilijke momenten. Het meest waardevol waren de lessen over hoe de familie omging met Charlottes ziekte – waarden die ik dertig jaar later nog steeds met me meedraag.”

Opnames en repertoire
Gaby onderscheidde zich nooit alleen door virtuositeit, maar vooral door nieuwsgierigheid. Ze blies nieuw leven in vergeten repertoire, waaronder romantische fluitconcerten van Hendrik Waelput en Peter Benoit. “Er is zoveel romantisch repertoire dat nog wacht om herontdekt te worden,” zei ze eens.

Haar opnames weerspiegelen diezelfde zoektocht. Van samenwerkingen met het Linos Harp Quintet tot Romantic Flute Concertos (2008) en recente opnames van werken van Georg Abraham Schneider en Friedrich Hartmann Graf: ze gaf muziek die decennialang ongehoord was gebleven een plek op het podium terug.

Voor veel van deze werken gold: zonder haar inzet waren ze wellicht stil gebleven.