Klarinetsystemen
Voor de meeste klarinettisten in Nederland en België is het Böhm-systeem de vanzelfsprekende keuze. Het is het meest gebruikte systeem in Europa en de basis van vrijwel alle klarinetten die je in onze winkels vindt. Toch zijn er alternatieven, en het is goed om te weten wat ze betekenen.
Er bestaan een aantal verschillende klepsystemen voor klarinet. De 2 meest bekende zijn het franse Böhm- en het duitse Oehler-systeem. Elk systeem heeft een andere boring en een ander kleppensysteem.
Wanneer je een beschrijving van een klarinet leest staat er vaak 17/6 of 22/6 bij. Dit is een manier om het aantal kleppen en ringen / brillen dat een klarinet heeft duidelijk te maken. Een 17/6 klarinet heeft 17 kleppen en 6 ringen. En een van 22/6, je raadt het al, 22 kleppen en 6 ringen. Hieruit kun je vaak ook al afleiden welk systeem een klarinet gebruikt.
Böhm-systeem
Het Böhm-systeem is het meest gebruikte systeem in Nederland. Het systeem is eerst ontwikkeld voor de dwarsfluit door Theobald Böhm. Hyacinthe Klosé en Auguste Buffet jeune hebben dit systeem later aangepast voor klarinet. Van dit systeem hebben de onderdelen van de klarinet, voornamelijk de ringen en kleppen, hun naam gekregen.
Dit is verreweg het meest gebruikte systeem. Sinds het begin van de 20ste eeuw hebben alle klarinetten buiten Duitsland, Oostenrijk en Rusland het Böhm systeem. Een standaard Böhm systeem heeft 17 kleppen en 6 ringen. Er bestaan ook Böhm klarinetten met een systeem van 18/6 en 19/6. Deze klarinetten hebben 1 of beide van onderstaande extra kleppen.
Linker Es-klep
De linker Es-klep. Dit is eigenlijk geen extra klep maar een extra toets zodat je de Eb-klep ook met de linker pink kan bedienen. Dit kan lastige passages gemakkelijker maken. Als je een linker es niet vaak gebruikt kan deze klep in de weg zitten. Het is heel makkelijk om deze klep te laten verwijderen zonder dat dit verder invloed heeft op de werking van de klarinet.
De lage F correctie-klep
De lage F correctie-klep. Klarinetten klinken vaak op de lage F iets te laag. Daarom hebben sommige professionele modellen een extra klep waardoor je de lage F iets verhoogd wordt in stemming.
Oehler-systeem
Het Oehler-systeem is voor klarinetkleppensysteem ontwikkeld door Oskar Oehler. Het voegt toongaten toe om intonatie en akoestische tekortkomingen te corrigeren, met name van de noten B en F, waar je verschillende vingerzettingen voor moest gebruiken. Het Oehler-systeem wordt vooral gebruikt in Duitsland en Oostenrijk. En wordt daarom ook wel het Duitse systeem genoemd.
Het systeem heeft meer kleppen dan het Böhm-systeem, tot 27 zelfs! Het heeft ook een smallere boring en een langer, smaller mondstuk. De klank lijkt daardoor veel op een klarinet met een Albert mechaniek. De klank heeft daardoor veel weg van een klarinet met een Albert-mechaniek. Een klarinet met een Oehler-systeem heeft standaard 20 kleppen en 6 ringen.
Bij Adams is het Oehler-systeem beschikbaar via Uebel. Dit is een niche voor professionele spelers die specifiek voor dit systeem kiezen — doorgaans orkestmusici die in een Duits of Oostenrijks ensemble spelen, of spelers die bewust de klank van het Duitse systeem zoeken.
Albert-systeem
Het Albert-systeem is ontwikkeld door Eugène Albert. Dit systeem wordt nog steeds gebruikt, door klarinettisten die Wit-Russische, Russische, Oekraïense en Turkse, Klezmer en Dixieland-stijlen uitvoeren. Zij kiezen voor dit systeem omdat het warmer klinkt en meer volume heeft in het lage register.
Een klarinet met Albert-systeem is te herkennen aan het bredere mondstuk, het kortere wat bollere tonnetje, de overblaasklep aan de voorkant waarvan de bediening aan de achterkant zit en de rollers bij de kleppen die met de pinken bedient wordt. Dat laatste zie je ook wel vaker bij saxofoons.
Een klarinet met een Albert systeem heeft meestal 20 kleppen en 6 ringen en wordt op dit moment niet meer gemaakt.
Reform Böhm-systeem
De door Fritz Wurlizer ontworpen Reform Böhm-systeem combineert de boring van een “duitse” Albert klarinet met het mechaniek van de “Franse” Böhm klarinet. Het beste van 2 werelden zou je kunnen zeggen. Dit soort klarinetten worden vaak gekozen door professionele muzikanten vanwege de volle warme klank en de goede speelbaarheid van het Böhm-systeem.
Omdat de klarinetten met het originele Böhm-systeem qua klank de laatste 20 jaar heel erg zijn opgeschoven richting het Reform Böhm-systeem wordt dit systeem weinig meer gebruikt.
Welk systeem past bij jou?
Voor de meeste klarinettisten in Nederland en België is het antwoord eenvoudig: het Böhm-systeem. Het is het systeem waarop je les krijgt, waarop je orkest speelt en waarop verreweg het meeste aanbod beschikbaar is. Buffet Crampon, Selmer, Backun en Yamaha: alle grote merken bouwen hun klarinetten op het Böhm-systeem.
Het Oehler-systeem is een bewuste keuze die je als professionele klarinettist maakt, meestal op advies van een docent of dirigent. Speel je in een ensemble of orkest dat specifiek het Duitse systeem vereist, dan is Uebel het merk waarmee je bij Adams terecht kunt.
Het Albert-systeem is voor gespecialiseerde muziekstijlen. Als je klezmer of Oost-Europese volksmuziek speelt en bewust naar deze klank zoekt, is het de moeite waard om er meer over te lezen. Maar voor een eerste of tweede klarinet is het geen logische keuze.
Twijfel je over welk systeem bij jouw situatie past? Onze klarinetspecialisten in Ittervoort en Lummen denken graag met je mee.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een 17/6 en een 18/6 klarinet?+
Een 17/6 klarinet heeft 17 kleppen en 6 ringen: dit is het standaard Böhm-systeem. Een 18/6 klarinet heeft één klep extra: de linker Es-klep. Die maakt het mogelijk om de Eb-klep ook met de linker pink te bedienen. Sommige spelers vinden dit handig bij snelle passages, anderen ervaren de extra klep als storend. Bij 19/6 zijn zowel de linker Es-klep als de lage F-correctieklep aanwezig.
Heeft het klepsysteem invloed op de klank?+
Ja, maar indirect. Het systeem bepaalt de boring van de klarinet, en die boring heeft directe invloed op de klank. Het Böhm-systeem heeft een wijdere boring dan het Oehler-systeem, wat zorgt voor een helderder, projecterend geluid. Het Oehler-systeem heeft een smallere boring, wat een donkerdere, vollere klank geeft. De keuze voor een systeem is dus deels ook een keuze voor een klankkarakter.
Kan ik overstappen van het ene systeem naar het andere?+
Technisch gezien wel, maar het is geen kleine stap. De vingerzettingen zijn anders, de klarinet ziet er anders uit en de klank verschilt merkbaar. Een overstap van Böhm naar Oehler of omgekeerd vergt maanden oefening. De meeste spelers wisselen dan ook niet van systeem, tenzij daar een specifieke muzikale reden voor is.
Is het Oehler-systeem moeilijker te bespelen?+
Niet moeilijker, maar anders. Het heeft meer kleppen en een andere ergonomie. Spelers die op het Oehler-systeem zijn opgeleid, ervaren het Böhm-systeem andersom ook als onwennig. Welk systeem je "makkelijker" vindt, hangt volledig af van waarop je hebt leren spelen.
Maakt het merk uit welk systeem een klarinet heeft?+
Ja. Buffet Crampon, Selmer, Backun en Yamaha bouwen uitsluitend Böhm-klarinetten. Voor het Oehler-systeem moet je bij gespecialiseerde merken zijn, zoals Uebel.